İslam kültürel mirası: Sanat, ilim ve dayanışma
Hat, tezhip, vakıf, kütüphane ve diğer kültürel miras başlıklarını tarihî bağlamları ve başvurulabilecek kaynaklarla birlikte keşfedin.
Vakıf kültürü: Kalıcı fayda
Vakıf, bir malın yararını belirli bir hayır amacına ayırma anlayışıdır. Eğitim, sağlık ve su hizmetleri gibi alanlarda kurumların devamına katkı sağlamıştır. Bu miras, iyiliğin…
TDV İslâm Ansiklopedisi · VakıfHat: Harfin estetiği
Hat, Arap harflerini ölçü ve kompozisyonla işleyen güzel yazı sanatıdır. Mushaflardan mimari kitabelere kadar farklı alanlarda görülür. Harfin biçimi kadar boşluklar ve satırlar…
TDV İslâm Ansiklopedisi · HatTezhip: Sayfanın bezemesi
Tezhip, altın ve renklerle yapılan bezeme sanatıdır. Yazma kitapların başlangıçlarında, sûre başlarında ve hat levhalarında örnekleri bulunur. Desen, renk ve boşluk, yazıyı…
TDV İslâm Ansiklopedisi · TezhipEbru: Suyun yüzeyinden kâğıda
Ebru, yoğunlaştırılmış su yüzeyinde oluşturulan renkli desenlerin kâğıda aktarılmasıyla yapılır. Kitap ve cilt sanatlarıyla da ilişkilidir. Malzemenin hareketiyle sanatçının…
TDV İslâm Ansiklopedisi · EbruCiltçilik: Kitabı koruyan sanat
Ciltçilik, kitabın yapraklarını bir arada tutan ve koruyan kapakları üretir. İslâm kitap sanatlarında kapaklar aynı zamanda bezeme alanıdır. İşlev ve estetik, kitabın dış…
TDV İslâm Ansiklopedisi · CiltçilikMinyatür: Kitaptaki renkli anlatım
Minyatür, özellikle yazma kitaplarda ve albümlerde bulunan küçük boyutlu resim geleneğidir. Tarih, tören ve gündelik yaşam gibi konular görsel anlatıma dönüşebilir. Farklı dönem…
TDV İslâm Ansiklopedisi · MinyatürÇini: Mimariye işlenen renk
Çini, sırlanıp pişirilen bezemeli yüzeylerle mimariye renk katar. Geometrik, bitkisel ve yazılı düzenlemeler farklı yapılarda görülür. Teknikler ve üsluplar, dönemlere ve üretim…
TDV İslâm Ansiklopedisi · ÇiniMedrese: Öğrenmenin kurumu
Medreseler, İslâm tarihinde eğitim ve öğretimin kurumsallaştığı yapılardır. Programları dönemlere ve bölgelere göre değişmiştir. Bazıları barınma ve kitap imkânlarıyla öğrencinin…
TDV İslâm Ansiklopedisi · MedreseDârüşşifâ: Bakımın kurumsal hafızası
Dârüşşifâ ve bîmâristan, tarihî İslâm hastaneleri için kullanılan adlardandır. Bazı örneklerde tedaviyle tıp öğretimi aynı çevrede yürütülmüştür. Bu kurumlar, hastaya bakımın…
TDV İslâm Ansiklopedisi · BîmâristanKülliye: Şehrin ortak ihtiyaçları
Külliye, farklı işlevli yapıların bir arada planlandığı bir bütündür. Camiye eğitim, yemek veya sağlık hizmeti veren yapılar eşlik edebilir. Her külliye aynı birimlerden oluşmaz;…
TDV İslâm Ansiklopedisi · Külliyeİmaret: Ortak sofranın kurumu
İmaret adı tarih içinde geniş anlamlar taşımış, özellikle yemek sunulan hayır kurumları için de kullanılmıştır. Öğrenciler, ihtiyaç sahipleri ve yolcular bazı imaretlerden…
TDV İslâm Ansiklopedisi · İmaretKütüphane: Bilgiyi ortaklaştırmak
İslâm dünyasındaki kütüphaneler farklı dönemlerde cami, medrese, saray veya bağımsız yapılarda gelişmiştir. Kitap vakıfları koleksiyonların oluşmasına katkı vermiştir. Kitapların…
TDV İslâm Ansiklopedisi · KütüphaneSebil: Suyu paylaşan mimari
Sebiller, özellikle işlek şehir noktalarında su dağıtmak için yapılan yapılardır. Bir hayır hizmeti, mimari bir biçim kazanır. Çevresindeki yaya hareketi ve süsleme özellikleriyle…
TDV İslâm Ansiklopedisi · SebilKervansaray: Yolculuğa durak
Kervansaraylar, ticaret yollarında kervanların konaklama ve güvenlik ihtiyaçlarına hizmet etmiştir. Yolcu, hayvan ve yük için farklı alanlar bulunabilir. Bu yapılar, yolculukla…
TDV İslâm Ansiklopedisi · KervansarayAhîlik: Meslek ve dayanışma
Ahîlik, Anadolu’da dinî ve toplumsal boyutlarıyla gelişen bir teşkilatlanma geleneğidir. Esnaf ve sanatkâr çevrelerinde meslek hayatıyla ahlâkı ilişkilendirmiştir. Dayanışma ve…
TDV İslâm Ansiklopedisi · AhîlikHisbe: Kamusal sorumluluğun tarihi
Hisbe, tarihî İslâm toplumlarında kamu düzeni ve genel ahlâkı korumayla ilgili görevleri ifade eder. Çarşıların denetimi de uygulama alanlarındandır. Yetkileri ve işleyişi…
TDV İslâm Ansiklopedisi · HisbeBeytülhikme: Diller arasında ilim
Beytülhikme, özellikle Abbâsî dönemi Bağdat’ıyla ilişkilendirilen tercüme ve ilim çalışmalarının önemli bir adıdır. Farklı dillerdeki eserlerin Arapçaya aktarılmasıyla…
TDV İslâm Ansiklopedisi · BeytülhikmeSemerkant Rasathânesi: Göğü ölçmek
Uluğ Bey’in Semerkant’ta kurduğu rasathâne, gök gözlemleri ve ölçüm araçlarıyla tanınır. Birden çok âlimin çalıştığı bu çevre, astronomi bilgisinin gelişimine katkı sağlamıştır.…
TDV İslâm Ansiklopedisi · Semerkant Rasathânesiİcâzet: Öğrenmeye verilen onay
İcâzet, eğitim ve öğretimde yeterlilik veya aktarım izniyle ilişkili bir kavramdır. Hoca ile öğrenci arasındaki öğrenme bağını belgeleyebilir. Farklı ilim ve sanat alanlarında…
TDV İslâm Ansiklopedisi · İcâzetRihle: Bilgi için yola çıkmak
Rihle, özellikle hadis öğrenmek ve râviler hakkında bilgi edinmek için yapılan yolculukları anlatır. Âlimlerle görüşmek ve rivayetleri dinlemek bu yolculukların amaçlarındandır.…
TDV İslâm Ansiklopedisi · RihleMushaf: Metnin kitapla buluşması
Mushaf, Kur’an metninin kitap halinde toplanmış biçimini ifade eder. Yazı, sayfa düzeni, tezhip ve cilt zamanla farklı örnekler ortaya koymuştur. Metnin aktarımıyla kitap…
TDV İslâm Ansiklopedisi · MushafMihrap: Mekânda kıble yönü
Mihrap, cami ve mescitlerde kıble yönünü belirginleştiren mimari öğedir. Biçimi ve malzemesi dönemlere göre değişir. Taş, çini veya başka bezemeler, ibadet mekânının yön düzenine…
TDV İslâm Ansiklopedisi · MihrapMinber: Sözün mimari mekânı
Minber, camide hutbe okumak için kullanılan yükseltilmiş bölümdür. Ahşap ve taş gibi farklı malzemelerle yapılmış örnekleri vardır. İşlevinin yanında oyma, geometrik düzen ve yazı…
TDV İslâm Ansiklopedisi · MinberMahya: Ramazan gecelerinin yazısı
Mahya, özellikle Ramazan’da iki minare arasına kurulan ışıklı yazı veya tasvir düzenidir. Geleneksel kandillerin yerini zamanla farklı aydınlatma araçları almıştır. Şehirde ortak…
TDV İslâm Ansiklopedisi · Mahya