Beytülhikme: Diller arasında ilim

Beytülhikme, özellikle Abbâsî dönemi Bağdat’ıyla ilişkilendirilen tercüme ve ilim çalışmalarının önemli bir adıdır. Farklı dillerdeki eserlerin Arapçaya aktarılmasıyla bağlantılıdır. Bu miras, bilginin kültürler arasında dolaşımını düşündürür.

Bir eserin başka dile aktarılması, sözcüklerin yerini değiştirmekten ibaret değildir. Kavramların anlaşılması, karşılıklarının bulunması ve yeni okurun metni kullanabilmesi gerekir. Tercüme ile ilmî çalışma arasındaki ilişki bu yüzden önemlidir. Bilgi, yeni bir dilde yeni sorularla da karşılaşır.

Beytülhikme üzerine okurken farklı kültürlerden gelen birikimin nasıl dolaştığını düşünmek mümkündür. Metni çevirenler, onu okuyanlar ve çalışmaya imkân sağlayan çevre aynı hikâyenin parçalarıdır. Bu adı bugünkü bir üniversite veya araştırma merkeziyle bütün ayrıntılarıyla eşitlemek yerine, kendi tarihî koşulları içinde değerlendirmek gerekir.

Bugün bu miras, öğrenmenin başka dilleri ve düşünme biçimlerini tanımaya açıklık istediğini hatırlatabilir. Bunun karşılığı her eski bilgiyi sorgulamadan kabul etmek değildir. Anlamak, karşılaştırmak ve gerektiğinde eleştirmek de bilginin dolaşımına dahildir. Tercüme böylece bir varıştan çok, yeni bir incelemenin başlangıcı olabilir.