Niyet: Yaptığımızın yönü

Buhârî’nin ilk hadisinde davranışların niyetle ilişkisi anlatılır. Aynı görünen işlerin arkasında farklı amaçlar bulunabilir. Niyetini gözden geçirmek, yaptığını kim için ve ne amaçla yaptığını düşünmektir; iyi niyet başkasının hakkını ihlal eden bir davranışı kendiliğinden doğru kılmaz.

Hadiste hicret örneği üzerinden, dışarıdan aynı görünen bir yolculuğun farklı amaçlarla yapılabileceği anlatılır. Bir kişinin yönelişi, yalnız hareketin biçimine bakılarak tam olarak anlaşılamaz. Bu yüzden niyet üzerinde düşünmek, başkalarının içini bildiğini iddia etmekten önce kişinin kendi maksadını gözden geçirmesidir.

Gündelik hayatta bir yardımı düşünelim: Amaç ihtiyaç sahibine katkıda bulunmak da olabilir, yalnızca takdir toplamak da. Kendimize neden bu işi yapmak istediğimizi sormak, davranışın yönünü anlamamıza yardım eder. Bu soru, yardımın etkisini ve karşı tarafın onurunu değerlendirmeyi de dışarıda bırakmaz.

Niyetin değerini fark etmek, bir yanlışın sonuçlarını yok saymak değildir. Birini incittiğimizde iyi niyetli olduğumuzu söylemek yerine onu dinlemek, özür dilemek veya zararı gidermeye çalışmak gerekebilir. İç yöneliş ile dış sorumluluğu birlikte düşünmek, bu hadisi hayatla ilişkilendirmenin dengeli bir yoludur.